Dat de Arabische geneeskunst
in de 16e en 17e eeuw in hoog aanzien
stond, blijkt wel uit de afbeelding
van een complete Arabische apotheek
op het eerste Nederlandse voorschriftenboek
dat in Brussel gedrukt werd in 1515.
Het is dan ook niet verwonderlijk
dat een Oosterling werd afgebeeld
boven drogisterijen en apotheken.


Daar de wereldmarkt voor specerijen
en geneesmiddelen was beperkt tot de Nederlanden,
is het dus alleszins verklaarbaar,
dat de gaper een typisch Nederlands uithangteken is,
dat vooral in Amsterdam,
het centrum van de koloniale handel voorkomt.
De gaper werd ook wel Moriaanshoofd genoemd
en werd aanvankelijk niet voorgesteld
met een pil op de tong, maar met een grote pijp zwavel
(een Oosters product waarvan men aannam
dat het tegen de pest hielp) in de mond.
   
De gaper is sindsdien het embleem bij uitstek van apotheek en drogisterij gebleven,
al of niet in de persoon van een Oosterling.
Kruiden vormen al eeuwenlang belangrijke bestandsdelen voor geneesmiddelen.
Ze hoeven echter niet alleen voor zieken gebruikt te worden.
Men kan er bijvoorbeeld een kruidenwijn mee bereiden. Bisschopswijn is nu nog populair.
De vroegere apotheker schonk deze drank en had
nog veel meer geestverrijkende drankjes en recepten in huis.
We drinken nu nog Berenburger, bessenjenever, Jaegermeister, kruidenbitter enz.
De oudste apothekers verstrekten dan ook zowel katerverwekkende als katerbestrijdende middelen,
zoals uit het volgende rijmpje naar voren komt, dat men in de 17e eeuw kon aantreffen
op een uithangbord bij een apotheker, die in de kelder een kroeg had.
"Hier koopt men zowel onder als boven dranken;
het één voor de gezonden, 't ander voor de kranken".
Naast de gaper komt ook de vijzel, waarin kruiden werden fijngestampt, nog als uithangteken voor.
Vaak herinnert alleen de naam "de Vijzel" hier nog aan.
In het noorden van het land werd vaak een hertengewei uitgehangen.
Nagenoeg uitgestorven zijn symbolen als de griffioen
in de vuurmand, de salamander, de eenhoorn en de zaagtandvis.

Er zijn in de loop van de tijd heel wat gapers verloren gegaan,
aangezien ze in den regel van hout gemaakt waren en aan weer en wind blootgesteld.
Begrijpelijk, maar jammer is het dat de gapers, die er aan toe waren vaak niet vervangen werden
en indien dit wel het het geval was, een wat moderner aanzien kregen.
Maar niet alleen weersinvloeden zijn verantwoordelijk
voor het langzamerhand zeldzaam worden van deze uithangtekens.
Ze worden ook gestolen en zo neemt hun aantal steeds sneller af en verdwijnt deze fleurige traditie.
De gapers van bijvoorbeeld een stad als Amsterdam,
die nu nog over zijn, zijn op de vingers van één hand te tellen.

Er zijn allerlei theorieën
over de functie van de uitgestoken tong met of zonder pil:
a. Hieraan kon men zien dat er medicijnen werden verkocht
b. Door je tong uit te steken kan de diagnose worden gesteld en vastgesteld welke medicijnen
    er moeten worden voorgeschreven.
c.  Hij steekt zijn tong uit naar de voorbijgangers die niets kopen.


Vult u het zelf maar in............

 

                Terug naar Menu